Kako imuni sistem održava ravnotežu
Imuni sistem svakodnevno brani tijelo od virusa, bakterija i drugih mikroba. Jedan od ključnih mehanizama je sposobnost da razlikuje strane patogene od sopstvenih ćelija. Da bi bio efikasan, imuni sistem mora biti strogo regulisan; u suprotnom dolazi do prekomjernih odgovora koji uzrokuju autoimune bolesti ili prekomjerne tolerancije koja štiti tumore.
Nobelova otkrića i regulatorne T ćelije
- U većini slučajeva, naša odbrana cilja opasne infekcije, pa čak i rak, dok sopstvena tkiva tela ostavlja neoštećena. Ali kada ta ravnoteža naruši, posledice mogu da budu razorne – od autoimunih bolesti, gde imuni sistem napada zdrave organe, do raka, gde postaje previše ograničen da bi prepoznao i uništio ćelije tumora - objašnjava profesor Stebing i dodaje: - Naučnici Meri E. Brunkov, Fred Ramsdel i Šimon Sakaguči otkrili su kako naša tela održavaju ovu delikatnu kontrolu putem posebne klase imunih ćelija nazvanih "regulatorne T ćelije". Njihovo otkriće osvetlilo je prirodne "kočnice" imunog sistema: unutrašnje mehanizme koji sprečavaju "prijateljsku vatru", ali u nekim slučajevima mogu da zaštite i karcinome od napada.
Uloga gena Foxp3
- Nekoliko godina kasnije, Meri Brunkov i Fred Ramsdel su pronašli genetski prekidač koji omogućava funkciju ovih ćelija čuvara. Otkrili su da jedna mutacija u genu zvanom Foxp3 može da poveća rizik kod miševa, kao i ljudi (odnosno beba), od razvoja retke, ali ozbiljne autoimune bolesti poznate kao IPEX sindrom - navodi prof. Stebing i pojašnjava: - Gen Foxp3 deluje kao "prekidač" za proizvodnju regulatornih T ćelija. Bez njega, imuni sistem gubi svoje mehanizme kontrole, što dovodi do disfunkcije i autoimunih reakcija.
Primjena u terapijama protiv raka i autoimunih bolesti
- Isti uvid koji vodi nove tretmane za autoimune bolesti sada pomaže istraživačima da pažljivo podese imunoterapije protiv raka, prilagođavajući ograničenja imunog sistema tako da snažno deluje protiv tumora, a da se ne okreće protiv tela. - Imuni sistem funkcioniše kao visoko obučena bezbednosna snaga, patrolirajući svakim kutkom tela kako bi otkrila i uništila bakterije, viruse i štetne ćelije. Ali čak i najbolji tim za obezbeđenje može da bude opasan bez nadzora - slikovito objašnjava prof. Stebing.
Razumijevanje regulatornih T ćelija i gena Foxp3 već pokreće klinička istraživanja: pojačavanje ovih ćelija može pomoći kod autoimunih bolesti i nakon transplantacija, dok njihovo inhibiranje poboljšava imunoterapije protiv raka. Ova otkrića otvaraju novu eru medicine u borbi protiv raka i autoimunih bolesti fokusiranu na imuni sistem i regulatorne T ćelije.
