Mrežnjača kao prozor zdravlja
Mrežnjača i krvni sudovi mrežnjače mogu da otkriju ranih znakove bolesti poput visokog krvnog pritiska, povišenog holesterola, dijabetesa i uveitisa. Uveitis može ukazivati na autoimunu bolest. Nova studija objavljena 24. oktobra 2025. pokazuje da snimci mrežnjače mogu predviđati rizik od srčanih oboljenja i ukazati na brzinu biološkog starenja.
Šta su istraživači pronašli
Istraživanje je obuhvatilo analizu većeg broja skeniranja mrežnjače, genetskih podataka i uzoraka krvi od preko 74.000 učesnika. - Odabrali smo da proučavamo oko, a posebno mrežnjaču, jer pruža jedinstven, neinvazivan pogled na mikrovaskulaturu tela - mrežu malih krvnih sudova, što može da odražava celokupno vaskularno zdravlje - rekla je za Medical News Today dr Mari Pigejr, vanredni profesor na Odeljenju za endokrinologiju Medicinskog fakulteta Univerziteta Makmaster u Ontariju, Kanada, i glavni autor ove studije: - Snimanje mrežnjače može da zabeleži suptilne promene povezane sa starenjem, upalom i srčanim oboljenjima, a sa napretkom u veštačkoj inteligenciji, ova skeniranja mogu da otkriju rano biološko starenje, i pomogne u proceni kardiovaskularnog rizika, jer se srčana oboljenja često razvijaju tiho.
Istraživači su ustanovili da pojedinci sa jednostavnijim, manje razgranatim krvnim sudovima mrežnjače imaju veći kardiovaskularni rizik i znake biološkog starenja, kao što su povećana inflamacija i kraći životni vek. - Otkriće da su jednostavniji, manje razgranati krvni sudovi mrežnjače povezani sa većim rizikom od srčanih oboljenja i kraćim životnim vekom pokazuje da je složenost vaskularnog sistema mrežnjače merljivi indikator sistemske upale i starenja krvnih sudova. Ovo ističe potencijal mrežnjače kao ranog, neinvazivnog biomarkera za identifikaciju osoba u riziku, praćenjem zdravlja krvnih sudova tokom vremena i omogućavanje personalizovanih strategija prevencije i lečenja - objašnjava Mari Pigejr.
Studija je povezala promene na krvnim sudovima mrežnjače sa proteinima kao što su MMP12 i IgG–Fc receptor IIb, što ukazuje na inflamatorne i remodelirajuće puteve koji mogu pokrenuti starenje i bolesti. - Identifikacija proteina poput MMP12 i IgG-Fc receptora IIb povezuje promene na krvnim sudovima mrežnjače sa specifičnim inflamatornim i putevima remodeliranja tkiva koji mogu da pokrenu starenje i kardiovaskularne bolesti - rekla je Pigejr:
Oftalmolozi smatraju da analiza mrežnjače može da dopuni krvne testove i radiologiju u proceni kardiovaskularnog rizika. - Mikrovaskulatura mrežnjače je jedina mikrovaskulatura koju možemo videti na neinvazivan način, ali je to ista vaskulatura koja se vidi u mozgu i bubrezima. Iz tog razloga, pregledi proširenih očiju godinama pružaju način da se ispita ova vaskulatura i omogućavaju kliničarima da dijagnostikuju pacijente sa osnovnim kardiovaskularnim bolestima poput dijabetesa ili hipertenzije. Studije poput ove mogu nam pružiti načine da predvidimo ove bolesti na osnovu fotografije oka ranije nego što to možda možemo sada - kaže doktor Bert.
- Ove studije su bile u stanju da identifikuju starost i pol samo na osnovu slike mrežnjače i bez ikakvih drugih informacija. Druge studije su bile u stanju da dijagnostikuju demenciju na osnovu skeniranja mrežnjače. S obzirom na to postoji mnogo više informacija koje možemo da iskoristimo iz ovih neinvazivnih testova da bismo mnogo toga saznali o sebi i svom zdravstvenom stanju. Svakako bih voleo da vidim da se ovo istraživanje nastavi jer može da dopuni analize krvi, radiološke studije i nalaze fizičkog pregleda koje trenutno koristimo za praćenje našeg zdravstvenog stanja - istakao je Bert.
- To sugeriše da naši geni mogu predisponirati neke od nas na manje robustan mikrovaskularni sistem, što bi moglo imati sistemske implikacije. Međutim, ovo istraživanje takođe donosi značajan talas nade. Oko pruža jedinstven, neinvazivan prozor u vaskularno zdravlje tela. - Perspektiva brzog, bezbolnog skeniranja mrežnjače koje daje rana upozorenja o kardiovaskularnom riziku i biološkom starenju je snažna. Kako se naš preventivni tretman kardiovaskularne patologije nastavlja razvijati, mogao bi da osnaži pojedince da naprave proaktivne promene načina života i potraže preventivnu negu mnogo pre nego što se pojave simptomi srčanih oboljenja - napominje Krejg Basman.
