Šta su fenomen zore i Šomođijev efekat
Fenomen zore je prirodan porast šećera u krvi u ranim jutarnjim satima (obično između 3 i 8 sati) usljed hormonskog ciklusa buđenja. Fenomen zore često pogađa osobe sa dijabetesom i predstavlja čest uzrok jutarnje hiperglikemije.
Šomođijev efekat je ređa situacija u kojoj prevelika doza insulina izazove noćnu hipoglikemiju, a organizam reaguje oslobađanjem hormona (adrenalin, glukagon, kortizol, hormon rasta) koji dovode do previsokog šećera u krvi ujutru.
Zašto šećer raste noću
Porast glukoze tokom noći može biti posljedica hormonskih uticaja, nedostatka insulina ili insulinske rezistencije, kasnih obroka, poremećaja sna ili dehidracije. Fenomen zore nastaje bez unosa hrane, dok Šomođijev efekat zavisi od prethodne noćne hipoglikemije.
Simptomi i komplikacije
Jutarnja hiperglikemija se otkriva glukometrom ili CGM uređajem i može praćati žeđ, pojačan apetit, često mokrenje, glavobolju i promjene raspoloženja. Dugotrajno povišen šećer povećava HbA1c i rizik od retinopatije, nefropatije, neuropatije i kardiovaskularnih bolesti. Noćna hipoglikemija može biti opasna i zahtijeva brzo djelovanje.
Dijagnostika i liječenje
Najbolji način dijagnoze je kontinuirano praćenje glukoze (CGM). Ako CGM nije dostupan, mjeri se šećer dva sata nakon večere, prije spavanja, tokom noći i po buđenju. Liječenje podrazumijeva prilagođavanje doze ili vrste insulina, promjene u večernjem obroku, upotrebu insulinske pumpe i prilagođavanje večernjih aktivnosti kako bi se spriječile noćna hipoglikemija i jutarnja hiperglikemija.
