CRP kao ključni marker rizika

Akumulirani podaci iz protekle dvije decenije pokazuju da je C-reaktivni protein (CRP), marker niskog stepena upale, pouzdaniji prediktor rizika od srčanih oboljenja nego sam holesterol. U septembru 2025. Američki koledž za kardiologiju preporučio je univerzalni skrining CRP-a zajedno sa mjerenjem holesterola.

Šta je C-reaktivni protein

C-reaktivni protein proizvodi jetra kao odgovor na infekcije, oštećenje tkiva i hronična inflamatorna stanja povezana s autoimunim bolestima, gojaznošću i dijabetesom. - C-reaktivni protein može lako da se izmeri analizom krvi u lekarskoj ordinaciji. Nizak nivo C-reaktivnog proteina, ispod 1 miligrama po decilitru ukazuje na minimalnu upalu u telu, što štiti od srčanih oboljenja. Povišen nivo C-reaktivnog proteina, veći od 3 miligrama po decilitru, ukazuje na povećan nivo upale i samim tim povećan rizik od srčanih oboljenja. Oko 52 odsto Amerikanaca ima povišen nivo C-reaktivnog proteina u krvi. - kaže profesorka

Zašto je upala važna

- Od trenutka kada je krvni sud oštećen, bilo zbog visokog šećera u krvi ili cigaretnog dima, imune ćelije odmah infiltriraju to područje. Te imune ćelije potom gutaju čestice holesterola koje obično plutaju u krvotoku i formiraju masni plak koji se nalazi u zidu krvnog suda. Ovaj proces se nastavlja decenijama sve dok jednog dana imuni medijatori ne probiju kapicu koja obuhvata plak. Ovo pokreće stvaranje krvnog ugruška koji ometa protok krvi, lišava okolna tkiva kiseonika i na kraju izaziva srčani ili moždani udar. Dakle, holesterol je samo deo priče, u stvari, imuni sistem olakšava svaki korak u procesima koji pokreću srčana oboljenja. - objašnjava profesorka

Uticaj ishrane i načina života

Način života značajno utiče na CRP. - Brojne namirnice i hranljive materije su pokazale da snižavaju nivo C-reaktivnog proteina, uključujući dijetetska vlakna iz pasulja, povrća, orašastih plodova i sjemenki, kao i bobičasto voće, maslinovo ulje, zeleni čaj, chia i laneno sjeme. Gubitak težine i vježbanje, takođe mogu da smanje nivo C-reaktivnog proteina. - kaže profesorka

Holesterol, apolipoprotein B i lipoprotein(a)

I dalje je važno pratiti holesterol, ali nije bitna samo količina, već i broj čestica LDL-a. - Međutim, nije bitna samo količina holesterola... Zato je test krvi poznat kao apolipoprotein B, koji mjeri broj čestica holesterola, bolji prediktor rizika od srčanih oboljenja nego merenja ukupne količine lošeg holesterola. - objašnjava profesorka

Prevencija

- S obzirom na to, sprečavanje srčanih bolesti zahtijeva kombinaciju mjera: praćenje LDL holesterola, CRP-a, apolipoproteina B i lipoproteina(a), uz zdravu ishranu, redovno vježbanje, dovoljno sna, upravljanje stresom, održavanje zdrave težine i prestanak pušenja kada je to potrebno. - kaže profesorka